Λίγες ημέρες μετά τα ισραηλινά πλήγματα που εξόντωσαν την ανώτατη ηγεσία του Ιράν στις πρώτες ώρες του πολέμου, ο Ντόναλντ Τραμπ άφηνε δημόσια να εννοηθεί ότι η επόμενη ημέρα στη χώρα θα μπορούσε να προκύψει «από κάποιον εκ των έσω».
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται Αμερικανοί αξιωματούχοι με γνώση των συζητήσεων, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ φέρονται να εξέταζαν ακόμη και το ενδεχόμενο επιστροφής του πρώην προέδρου Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ ως πιθανής λύσης διαδοχής στην εξουσία.
Η πληροφορία προκαλεί ιδιαίτερη αίσθηση, καθώς ο Αχμαντινετζάντ είχε ταυτιστεί διεθνώς με σκληροπυρηνική ρητορική, ακραίες αντιισραηλινές θέσεις και έντονο αντιαμερικανισμό κατά τη διάρκεια της προεδρίας του.
Το σενάριο αυτό, εφόσον επιβεβαιωθεί, αναδεικνύει το βάθος των γεωπολιτικών υπολογισμών που εξετάστηκαν στο παρασκήνιο της σύγκρουσης και τις προσπάθειες διαμόρφωσης της επόμενης ημέρας στην Τεχεράνη.
Ωστόσο, το φιλόδοξο σχέδιο που είχε αναπτυχθεί από το Ισραήλ και για το οποίο ο ίδιος ο Αχμαντινετζάντ είχε ενημερωθεί κατέρρευσε γρήγορα. Όπως ανέφεραν Αμερικανοί αξιωματούχοι αλλά και συνεργάτης του πρώην προέδρου, ο Αχμαντινετζάντ τραυματίστηκε την πρώτη ημέρα του πολέμου έπειτα από ισραηλινό πλήγμα στην κατοικία του στην Τεχεράνη, επιχείρηση που φέρεται να είχε σχεδιαστεί ώστε να τον απελευθερώσει από τον κατ’ οίκον περιορισμό. Ο πρώην πρόεδρος επέζησε της επίθεσης, όμως μετά το περιστατικό απογοητεύτηκε από το σχέδιο αλλαγής καθεστώτος.
Από τότε δεν έχει εμφανιστεί δημόσια και η τρέχουσα κατάσταση της υγείας του, καθώς και το πού βρίσκεται, παραμένουν άγνωστα.
Ο αμφιλεγόμενος ρόλος του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ
Η επιλογή του Αχμαντινετζάντ θεωρήθηκε εξαιρετικά αμφιλεγόμενη, καθώς κατά τη διάρκεια της προεδρίας του από το 2005 έως το 2013 είχε ταυτιστεί με σκληρές θέσεις απέναντι στο Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Είχε καλέσει επανειλημμένα για «εξαφάνιση του Ισραήλ από τον χάρτη», υποστήριζε σθεναρά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ασκούσε έντονη κριτική στην Ουάσινγκτον και ήταν γνωστός για τη βίαιη καταστολή της εσωτερικής αντιπολίτευσης.
Παραμένει άγνωστο πώς στρατολογήθηκε για να συμμετάσχει στο σχέδιο. Σύμφωνα με πληροφορίες, η επιχείρηση αποτελούσε μέρος ενός πολυεπίπεδου σχεδίου του Ισραήλ για την ανατροπή της θεοκρατικής κυβέρνησης του Ιράν. Η υπόθεση αναδεικνύει το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, εισήλθαν στον πόλεμο έχοντας όχι μόνο λανθασμένη εκτίμηση για το πόσο γρήγορα θα επιτύγχαναν τους στόχους τους, αλλά και επενδύοντας σε ένα επικίνδυνο σχέδιο αλλαγής ηγεσίας στην Τεχεράνη, το οποίο ακόμα και συνεργάτες του Τραμπ θεωρούσαν μη ρεαλιστικό.
Αμερικανοί αξιωματούχοι εξέφραζαν σκεπτικισμό για το κατά πόσο θα μπορούσε ο Αχμαντινετζάντ να επιστρέψει στην εξουσία. Παρ’ όλα αυτά, κατά τις πρώτες ημέρες του πολέμου, αξιωματούχοι των ΗΠΑ μιλούσαν για σχέδια που είχαν αναπτυχθεί σε συνεργασία με το Ισραήλ με στόχο τον εντοπισμό ενός πραγματιστή ηγέτη που θα μπορούσε να αναλάβει τη χώρα. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, υπήρχαν πληροφορίες ότι πρόσωπα εντός του ιρανικού καθεστώτος ήταν διατεθειμένα να συνεργαστούν με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ακόμα κι αν δεν μπορούσαν να χαρακτηριστούν «μετριοπαθείς».
Η επιχείρηση στην Τεχεράνη και οι αναφορές για «απόδραση»
Δημοσίευμα του περιοδικού The Atlantic τον Μάρτιο, επικαλούμενο ανώνυμους συνεργάτες του Αχμαντινετζάντ, ανέφερε ότι ο πρώην πρόεδρος είχε απελευθερωθεί από τον κυβερνητικό περιορισμό μετά το πλήγμα στην κατοικία του, περιγράφοντας την επιχείρηση ως «μια απόδραση στην πράξη».
Μετά το συγκεκριμένο δημοσίευμα, συνεργάτης του Αχμαντινετζάντ επιβεβαίωσε στους New York Times ότι ο ίδιος θεωρούσε πως το πλήγμα είχε στόχο την απελευθέρωσή του. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι Αμερικανοί έβλεπαν στον Αχμαντινετζάντ ένα πρόσωπο ικανό να ηγηθεί του Ιράν και να διαχειριστεί «την πολιτική, κοινωνική και στρατιωτική κατάσταση της χώρας».
Ο συνεργάτης του υποστήριξε ακόμη ότι ο πρώην πρόεδρος θα μπορούσε να διαδραματίσει «πολύ σημαντικό ρόλο» στο εγγύς μέλλον στο Ιράν και ανέφερε πως οι Ηνωμένες Πολιτείες τον αντιμετώπιζαν με τρόπο παρόμοιο με αυτόν της Ντέλσι Ροντρίγκες στη Βενεζουέλα, η οποία ανέλαβε την εξουσία μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές δυνάμεις και στη συνέχεια συνεργάστηκε στενά με την κυβέρνηση Τραμπ.
Οι ακραίες δηλώσεις και το πυρηνικό πρόγραμμα
Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του, ο Αχμαντινετζάντ είχε γίνει γνωστός όχι μόνο για τις σκληρές πολιτικές του, αλλά και για δηλώσεις που προκαλούσαν διεθνείς αντιδράσεις. Είχε ισχυριστεί ότι δεν υπήρχε ούτε ένας ομοφυλόφιλος στο Ιράν, είχε αρνηθεί το Ολοκαύτωμα και είχε μιλήσει σε συνέδριο στην Τεχεράνη με τίτλο «Ένας κόσμος χωρίς Σιωνισμό».
Οι απόψεις του αποτέλεσαν αντικείμενο σάτιρας στη Δύση και ο ίδιος εξελίχθηκε σε πρόσωπο της ποπ κουλτούρας, ακόμα και σε θέμα παρωδιών της εκπομπής Saturday Night Live.
Παράλληλα, επί των ημερών του το Ιράν επιτάχυνε τον εμπλουτισμό ουρανίου, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, εφόσον η χώρα αποφάσιζε να στρατιωτικοποιήσει το πρόγραμμα. Αμερικανική αξιολόγηση πληροφοριών το 2007 είχε καταλήξει ότι το Ιράν είχε παγώσει νωρίτερα τις εργασίες για την ανάπτυξη πυρηνικής συσκευής, συνέχιζε όμως τον εμπλουτισμό πυρηνικού καυσίμου που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για πυρηνικά όπλα.
Η σύγκρουση με το καθεστώς και οι επαφές με τη Δύση
Τα τελευταία χρόνια ο Αχμαντινετζάντ είχε έρθει σε σύγκρουση με ηγετικά στελέχη του καθεστώτος, κατηγορώντας τους για διαφθορά, ενώ κυκλοφορούσαν φήμες για τις πραγματικές του συμμαχίες. Αποκλείστηκε από πολλές προεδρικές εκλογές, συνεργάτες του συνελήφθησαν και οι μετακινήσεις του περιορίστηκαν σταδιακά στην κατοικία του στην περιοχή Ναρμάκ της ανατολικής Τεχεράνης.
Το γεγονός ότι Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι τον θεωρούσαν πιθανό ηγέτη μιας νέας κυβέρνησης στο Ιράν ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι ο πόλεμος του Φεβρουαρίου ξεκίνησε με την ελπίδα εγκατάστασης μιας πιο ελεγχόμενης ηγεσίας στην Τεχεράνη. Παρά τις δημόσιες δηλώσεις του Τραμπ και μελών της κυβέρνησής του ότι ο πόλεμος είχε περιορισμένο στόχο την καταστροφή των πυρηνικών, πυραυλικών και στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν, τα στοιχεία δείχνουν ευρύτερο σχεδιασμό.
Παραμένουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με το πώς το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδίαζαν να επαναφέρουν τον Αχμαντινετζάντ στην εξουσία, καθώς και για τις συνθήκες του αεροπορικού πλήγματος που τον τραυμάτισε. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, η επίθεση της ισραηλινής αεροπορίας στόχευε στη δολοφονία των φρουρών που τον παρακολουθούσαν, στο πλαίσιο σχεδίου απελευθέρωσής του από τον κατ’ οίκον περιορισμό.
Οι επιθέσεις στην ηγεσία του Ιράν και το σχέδιο ανατροπής
Την πρώτη ημέρα του πολέμου, ισραηλινά πλήγματα σκότωσαν τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ανώτατο ηγέτη του Ιράν. Η επίθεση στο συγκρότημά του στο κέντρο της Τεχεράνης έπληξε επίσης συνάντηση Ιρανών αξιωματούχων, σκοτώνοντας στελέχη που ο Λευκός Οίκος θεωρούσε περισσότερο πρόθυμα να διαπραγματευτούν αλλαγή καθεστώτος σε σχέση με τους ανωτέρους τους.
Αρχικές αναφορές στα ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι ο Αχμαντινετζάντ είχε σκοτωθεί κατά το πλήγμα στην κατοικία του. Ωστόσο, οι κρατικές ειδησεογραφικές υπηρεσίες διευκρίνισαν αργότερα ότι είχε επιζήσει, ενώ οι «σωματοφύλακές» του, μέλη στην πραγματικότητα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης που ταυτόχρονα τον φρουρούσαν και τον κρατούσαν σε κατ’ οίκον περιορισμό, είχαν σκοτωθεί.
Το σπίτι του Αχμαντινετζάντ, στο τέλος αδιέξοδου δρόμου, δεν υπέστη σημαντικές ζημιές. Αντίθετα, καταστράφηκε το φυλάκιο ασφαλείας στην είσοδο του δρόμου, όπως έδειξαν δορυφορικές εικόνες.
Μετά την αποχώρησή του από την προεδρία, ο Αχμαντινετζάντ εξελίχθηκε σταδιακά σε επικριτή της θεοκρατικής κυβέρνησης ή τουλάχιστον σε πολιτικό αντίπαλο του Αγιατολάχ Χαμενεΐ. Το 2017, το 2021 και το 2024 επιχείρησε να θέσει ξανά υποψηφιότητα για την προεδρία, όμως κάθε φορά το Συμβούλιο των Φρουρών του Ιράν μπλόκαρε την υποψηφιότητά του.
Οι δηλώσεις για τον Ντόναλντ Τραμπ και τα ταξίδια στο εξωτερικό
Σε συνέντευξή του στους New York Times το 2019, ο Αχμαντινετζάντ είχε επαινέσει τον Ντόναλντ Τραμπ και είχε υποστηρίξει την ανάγκη προσέγγισης μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών.
«Ο κύριος Τραμπ είναι άνθρωπος της δράσης», είχε δηλώσει. «Είναι επιχειρηματίας και επομένως μπορεί να υπολογίζει το κόστος και το όφελος και να λαμβάνει αποφάσεις. Του λέμε να υπολογίσουμε το μακροπρόθεσμο κόστος και όφελος των δύο εθνών μας και να μην είμαστε κοντόφθαλμοι», συμπλήρωσε.
Πρόσωπα του στενού του περιβάλλοντος είχαν κατηγορηθεί για υπερβολικά στενές σχέσεις με τη Δύση ή ακόμη και για κατασκοπεία υπέρ του Ισραήλ. Ο Εσφαντιάρ Ραχίμ Μασαΐ, πρώην προσωπάρχης του Αχμαντινετζάντ, δικάστηκε το 2018 και ο δικαστής είχε αναφερθεί δημόσια σε πιθανές σχέσεις του με βρετανικές και ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες, κατηγορίες που προβλήθηκαν από κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Τα τελευταία χρόνια, τα ταξίδια του Αχμαντινετζάντ εκτός Ιράν τροφοδότησαν περαιτέρω φήμες. Το 2023 ταξίδεψε στη Γουατεμάλα, ενώ το 2024 και το 2025 επισκέφθηκε την Ουγγαρία, σύμφωνα με το περιοδικό New Lines. Και οι δύο χώρες διατηρούν στενές σχέσεις με το Ισραήλ.
Ο τότε πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, διατηρούσε στενή σχέση με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Κατά τις επισκέψεις του στη Βουδαπέστη, ο Αχμαντινετζάντ μίλησε σε πανεπιστήμιο που συνδέεται με τον Όρμπαν.
Επέστρεψε από τη Βουδαπέστη λίγες ημέρες πριν το Ισραήλ ξεκινήσει τις επιθέσεις κατά του Ιράν τον περασμένο Ιούνιο. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, διατήρησε χαμηλό δημόσιο προφίλ και έκανε ελάχιστες αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η σχετική σιωπή του για έναν πόλεμο με μια χώρα που για χρόνια χαρακτήριζε ως τον κύριο εχθρό του Ιράν σχολιάστηκε έντονα στα ιρανικά social media.
Το σχέδιο του Ισραήλ για κατάρρευση του καθεστώτος
Σύμφωνα με δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους Άμυνας που γνώριζαν τον επιχειρησιακό σχεδιασμό, το Ισραήλ είχε προβλέψει ότι ο πόλεμος θα εξελισσόταν σε διαδοχικές φάσεις. Η πρώτη περιλάμβανε αεροπορικές επιθέσεις από Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ, τη δολοφονία της ανώτατης ηγεσίας του Ιράν και την κινητοποίηση Κούρδων για μάχη εναντίον των ιρανικών δυνάμεων.
Στη συνέχεια, το σχέδιο προέβλεπε συνδυασμό επιχειρήσεων επιρροής από το Ισραήλ και κουρδικής εισβολής, ώστε να δημιουργηθεί πολιτική αστάθεια και η αίσθηση ότι το καθεστώς έχανε τον έλεγχο. Σε τρίτο στάδιο, υπό την πίεση της πολιτικής αποσταθεροποίησης και των σοβαρών ζημιών σε κρίσιμες υποδομές, όπως το ηλεκτρικό δίκτυο, το καθεστώς θα κατέρρεε, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία μιας «εναλλακτικής κυβέρνησης».
Ωστόσο, πέρα από την αεροπορική εκστρατεία και τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη, ελάχιστα στοιχεία του σχεδίου εξελίχθηκαν όπως ανέμενε το Ισραήλ. Εκ των υστέρων, πολλά σημεία φαίνεται πως βασίζονταν σε λανθασμένη εκτίμηση για την ανθεκτικότητα του Ιράν και για την ικανότητα των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ να επιβάλουν τη βούλησή τους.
Παρά το γεγονός ότι έγινε σαφές πως η θεοκρατική κυβέρνηση του Ιράν είχε επιβιώσει τους πρώτους μήνες του πολέμου, ορισμένοι Ισραηλινοί αξιωματούχοι συνέχισαν να εκφράζουν την πεποίθηση ότι η αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη παρέμενε εφικτή.
Ο επικεφαλής της Μοσάντ, Νταβίντ Μπαρνέα, φέρεται να δήλωσε σε συνεργάτες του σε σειρά συζητήσεων ότι εξακολουθούσε να πιστεύει πως το σχέδιο της υπηρεσίας, βασισμένο σε δεκαετίες συλλογής πληροφοριών και επιχειρησιακής δραστηριότητας στο Ιράν, είχε πολύ μεγάλες πιθανότητες επιτυχίας εάν είχε λάβει έγκριση για να προχωρήσει πλήρως.